De Da Yazımı: Ne Zaman Ayrı, Ne Zaman Bitişik Yazılır?
De da yazımında çoğu zaman tek bir test yeter: de/da’yı cümleden çıkarın. Cümle bozulmuyorsa bağlaçtır ve ayrı yazılır (Ben de geldim → Ben geldim). Cümle bozuluyorsa bulunma hâli ekidir ve bitişik yazılır (Kitap evde → Kitap ev). Bir kural daha: bağlaç olan de/da hiçbir zaman te/ta olmaz.
Kurallar Türk Dil Kurumunun (TDK) bağlaç olan de/da’nın yazılışı maddesine ve ilgili yazım kurallarına dayanıyor. Diğer yaygın yanlışları en çok yapılan 15 Türkçe yazım hatası yazımızda topladık; bu sayfa yalnızca de/da’ya ayrıldı.
Kısaca
- Bağlaç olan de/da ayrı yazılır; cümleden çıkarınca anlam bozulmaz: Ben de geldim.
- Bulunma hâli eki -de/-da bitişik yazılır ve “nerede, kimde, ne zaman” sorusuna cevap verir: Kitap masada.
- Bağlaç hiçbir zaman te/ta olmaz; ek ise sert ünsüzden sonra -te/-ta olur: kitap da, kitapta.
- Bağlaç kesme işaretiyle ayrılmaz (Ayşe de geldi); ek, özel addan sonra kesmeyle ayrılır (Defter Ayşe’de).

Bağlaç olan de/da ile bulunma hâli eki -de/-da arasındaki fark nedir?
İkisi aynı seslerden oluştuğu için karışıyor, ama görevleri farklı. Bağlaç olan de/da bağımsız bir kelimedir; TDK Güncel Türkçe Sözlük onu “dahi” karşılığıyla tanımlar. Cümleye “bile, üstelik, ek olarak, ama” anlamı katar. Bulunma hâli eki ise kelimenin parçasıdır; bir şeyin nerede, kimde ya da ne zaman olduğunu bildirir.
Bağlaç: Toplantıya Selin de katıldı. (Başkalarının yanında Selin de.)
Ek: Toplantı notları Selin’de. (Notlar kimde? Selin’de.)
| Özellik | Bağlaç de/da | Bulunma hâli eki |
|---|---|---|
| Yazılış | Ayrı: ben de | Bitişik: bende |
| Biçimleri | Yalnızca de, da | -de, -da, -te, -ta |
| Kesme işareti | Hiçbir zaman: Ayşe de | Özel adda: Ayşe’de |
| Çıkarınca | Cümle bozulmaz | Cümle bozulur |
| Anlamı | dahi, bile, üstelik, ama | Yer, kişi ya da zaman |
De da ayrı mı bitişik mi yazılır? 4 pratik test
Testleri sırayla deneyin; ilki çoğu cümleyi tek başına çözer.
1. Çıkarma testi: Cümleden atınca anlam bozuluyor mu?
De/da’yı silip cümleyi yeniden okuyun. Cümle hâlâ kurallı ve ana anlamı aynıysa (yalnızca “dahi” vurgusu kaybolsa da) bağlaçtır, ayrı yazılır. Cümle eksik ya da anlamsız kalıyorsa ektir, bitişik yazılır.
Biz de sinemaya gidiyoruz. → Biz sinemaya gidiyoruz. (Anlam korunuyor: ayrı)
Bu akşam yemek bizde. → Bu akşam yemek biz. (Cümle bozuldu: bitişik)
2. Bile testi: Yerine “bile” ya da “dahi” oturuyor mu?
De/da’nın yerine “bile” ya da “dahi” koyun. Cümle doğal kalıyorsa elinizdeki bağlaçtır: Bunu çocuklar da bilir → Bunu çocuklar bile bilir. Bu test, bağlacın “ama” ya da “ve” anlamında kullanıldığı cümlelerde (Yağmur yağdı da maç ertelendi) işe yaramaz; o zaman çıkarma testine dönün.
3. Soru testi: Nerede, kimde, ne zaman sorusuna cevap veriyor mu?
Kelimeye bu üç soruyu sorun; cevap o kelimeyse ek vardır ve bitişik yazılır. Anahtar nerede? Çekmecede. Kitap kimde? Sende. Ders ne zaman? Saat onda.
4. Te/ta testi: Ayrı yazılmış bir te ya da ta var mı?
Kelime sert ünsüzle (ç, f, h, k, p, s, ş, t; akılda kalması için “fıstıkçı şahap”) bitiyorsa bulunma hâli eki -te/-ta olur: kitapta, sokakta. Bağlaç ise sert ünsüzden sonra kulağa te/ta gibi gelebilse de yazıda hep de/da kalır. Ayrı yazılmış bir te/ta bu yüzden hep yanlıştır: ya bitiştirilecek bir ektir ya da de/da’ya çevrilecek bir bağlaç.
Bu bilgi kitapta yazıyor. (Nerede? Kitapta: ek, bitişik)
Kalem aldım, kitap da aldım. (Kalemin yanında kitap da: bağlaç, ayrı)
Kitap ta aldım. (Ayrı yazılmış ta: yanlış)

TDK’ye göre bağlaç olan de/da nasıl yazılır? Üç kural
TDK’nin maddesi bir temel kural ile üç uyarıdan oluşuyor; “ya da” uyarısı özel durumlar bölümünde.
Bağlaç de/da ayrı yazılır ama ünlü uyumuna uyar
Bağlaç, kendinden önceki kelimenin son ünlüsüne göre biçim alır: son ünlü kalınsa (a, ı, o, u) da, inceyse (e, i, ö, ü) de olur. TDK’nin örneği: “Kızı da geldi gelini de.” Eklerin iki ve dört biçimli olmasını sağlayan kuralı Türkçede ünlü uyumu yazımızda ayrıntılı anlattık.
Bağlaç de/da hiçbir zaman te/ta olmaz
Önceki kelime sert ünsüzle bitse bile bağlaç de/da kalır. TDK’nin örneği: “Gidip de gelmemek var, gelip de görmemek var.” (Gidip te değil.)
Bağlaç de/da kesme işaretiyle ayrılmaz
Özel addan sonra gelse bile bağlaçla kelime arasına kesme konmaz. TDK’nin örnekleri: “Ayşe de geldi” (Ayşe’de geldi değil), “Kitabın kapağına da dikkat et” (kapağına’da değil). Kesme işareti ekleri ayırır; bağlaç ise ek değildir.
Dikkat: “Defter Ayşe’de” defterin Ayşe’nin yanında olduğunu, “Ayşe de geldi” Ayşe’nin de geldiğini anlatır. Yanlış yere konan kesme işareti anlamı değiştirir.
Bulunma hâli eki -de/-da/-te/-ta nasıl yazılır?
Bulunma hâli eki her zaman kelimeye bitişik yazılır. TDK’nin bulunma durumu eki sayfasındaki örnekler: devede kulak, yolda kalmak, ayakta durmak, işte çalışmak ve Atatürk’ün “Yurtta sulh, cihanda sulh” sözü.
Sert ünsüzden sonra bulunma hâli eki -te/-ta olur
TDK’nin ünsüz uyumu kuralına göre sert ünsüzle biten kelimeler sert ünsüzle başlayan ek alır. Bu yüzden ek dört biçimlidir: evde, okulda, sepette, sokakta. “Sokak da” yazımı yalnızca bağlaç olduğunda doğrudur: Ev de sokak da tertemizdi.
Özel ad, sayı ve kısaltmalarda -de/-da eki kesmeyle ayrılır
TDK’nin kesme işareti kuralına göre özel adlara, sayılara ve kısaltmalara gelen ek kesmeyle ayrılır: İstanbul’da, Resmî Gazete’de, 1985’te, ABD’de. Sayı ve kısaltmalarda ek, yazılışa göre değil okunuşa göre seçilir. Kurum ve kuruluş adlarına gelen ek ise kesmeyle ayrılmaz: Türk Dil Kurumunda, Millî Eğitim Bakanlığında. Kesme işaretinin öteki kullanımları için noktalama işaretlerinin doğru kullanımı rehberimize bakabilirsiniz.
İpucu: Sayıdan sonra -de mi -te mi yazacağınızı bulmak için sayıyı sesli okuyun. Üç, dört, beş, kırk, altmış ve yetmiş sert ünsüzle bittiği için -te/-ta alır: 3’te, 4’te, 5’te, 40’ta, 60’ta, 70’te. Diğerleri -de/-da alır: 2’de, 6’da, 10’da, 2026’da.
Ya da, yine de, -deki ve de ki nasıl yazılır? De/da yazımında özel durumlar
Kalıplaşmış ifadelerde de bağlaç ayrı yazılır; TDK bunu “ya da” için ayrıca vurguluyor. Tablonun son iki satırı ise bağlaç de/da içermeyen, ama onunla karıştırılan biçimler.
| İfade | Doğru yazım | Yanlış yazım |
|---|---|---|
| ya da | Yarın ya da cuma uğrarım. | yada |
| ne … ne de | Ne aradı ne de sordu. | nede |
| hem de | Hem ucuz hem de sağlam. | hemde |
| yine de | Yorgundu, yine de geldi. | yinede |
| ne de olsa | Ne de olsa o bizden deneyimli. | nede olsa |
| belki de | Belki de haklısın. | belkide |
| -sa da / -se de | Yağmur yağsa da yürüyeceğiz. | yağsada |
| de mi | Sen de mi oradaydın? | sende mi (sen dahi anlamında) |
| -deki | Masadaki kitap kimin? | masada ki |
| de ki | Ona de ki toplantı ertelendi. | deki |
-deki, bulunma hâli ekine aitlik bildiren -ki ekinin eklenmesiyle oluşur ve kelimeye bitişik yazılır: evdeki, yoldaki, İstanbul’daki. De ki ise iki ayrı kelimedir: “demek” fiilinin emir biçimi olan “de” ve bağlaç olan “ki”.
Bu kalıplarda çıkarma testi yanıltabilir: “ne de olsa” içinden de’yi atınca cümle bozulur, ama yazım yine ayrıdır.
Ek ve bağlaç yan yana da gelebilir: “Evde de çalışabilirsiniz.” Önce eki kelimeye bitişik yazın, sonra bağlacı ayırın: Türkiye’de de, okulda da, kitapta da.
De da yazımı örnekleri: 24 yanlış cümle ve doğru yazımı
“Neden” sütunu, sonucu hangi testin ya da kuralın verdiğini gösteriyor. Kelime düzeyindeki yanlışlar için en sık yanlış yazılan 50 Türkçe kelime listemize bakabilirsiniz.
Ayrı yazılması gereken bağlaç de/da hataları
| Yanlış | Doğru | Neden |
|---|---|---|
| Bende seninle geliyorum. | Ben de seninle geliyorum. | Çıkarınca anlam korunur |
| Sende haklısın. | Sen de haklısın. | “Sen bile” anlamı var |
| Oda bu habere şaşırdı. | O da bu habere şaşırdı. | Oda bir mekân adı |
| Bizde sizi bekliyoruz. | Biz de sizi bekliyoruz. | “Biz dahi” anlamı var |
| Annemde bu fikre katıldı. | Annem de bu fikre katıldı. | Kimde sorusuna cevap değil |
| Bunuda yanına al. | Bunu da yanına al. | Ek almış kelimeden sonra da ayrı |
| Onlarda mı gelecek? | Onlar da mı gelecek? | Bağlaç ve soru eki ayrı |
| Okudumda anlamadım. | Okudum da anlamadım. | “Ama” anlamında bağlaç |
| Hepimizde aynı fikirdeyiz. | Hepimiz de aynı fikirdeyiz. | Çıkarınca anlam korunur |
| Çay yada kahve içer misiniz? | Çay ya da kahve içer misiniz? | TDK: “ya da” ayrı yazılır |
Bitişik yazılması gereken bulunma hâli eki hataları
| Yanlış | Doğru | Neden |
|---|---|---|
| Anahtar ben de kalsın. | Anahtar bende kalsın. | Kimde? Bende. |
| Sen de kalem var mı? | Sende kalem var mı? | Kimde? Sende. |
| Kitabı masa da unuttum. | Kitabı masada unuttum. | Nerede? Masada. |
| Ev de kimse yok. | Evde kimse yok. | Nerede? Evde. |
| Toplantı saat on da başlıyor. | Toplantı saat onda başlıyor. | Ne zaman? Onda. |
| Bu akşam yemek biz de. | Bu akşam yemek bizde. | Kimde? Bizde. |
De/da yazımında te/ta ve kesme işareti hataları
| Yanlış | Doğru | Neden |
|---|---|---|
| Gidip te gelmemek var. | Gidip de gelmemek var. | Bağlaç te olmaz (TDK örneği) |
| Çok ta önemli değil. | Çok da önemli değil. | Bağlaç ta olmaz |
| Kitap ta aldım. | Kitap da aldım. | “Kitap dahi” anlamı: bağlaç |
| Çocuklar sokakda oynuyor. | Çocuklar sokakta oynuyor. | k sert ünsüz: -ta |
| Ayşe’de geldi. | Ayşe de geldi. | Bağlaç kesme almaz |
| İstanbulda yaşıyorum. | İstanbul’da yaşıyorum. | Özel ada gelen ek kesmeyle |
| Okul 1923 de açıldı. | Okul 1923’te açıldı. | “Üç” diye okunur: -te |
| Türk Dil Kurumu’nda çalışıyor. | Türk Dil Kurumunda çalışıyor. | Kurum adında kesme yok |

De da yazımı alıştırması: 10 soru ve cevap anahtarı
Her cümlede parantez içindeki iki seçenekten doğru olanı seçin, sonra cevap anahtarıyla karşılaştırın.
De/da mini testinin soruları
- Şemsiyem (sende / sen de) kalmış.
- Bu yaz (Ece de / Ece’de) Kapadokya’ya gidecek.
- Toplantı saat (dokuzda / dokuz da) başlıyor.
- Bu kitabı (kütüphanede de / kütüphanedede) bulabilirsiniz.
- Hafta sonu Bodrum’a (ya da / yada) Fethiye’ye gideceğiz.
- Bunu (Ahmet de / Ahmet’te) biliyor.
- Defterim (çanta da / çantada) kalmış.
- (Masadaki / Masada ki) kitap senin mi?
- Tren saat (4’te / 4’de) kalkıyor.
- Kapıyı açtı (da / ta) içeri girmedi.
De/da mini testinin cevap anahtarı
- sende: Şemsiye kimde? Sende. Bulunma hâli eki, bitişik.
- Ece de: “Ece bile” anlamında bağlaç; kesme almaz.
- dokuzda: Ne zaman? Dokuzda. Ek, bitişik.
- kütüphanede de: Önce ek (kütüphanede), ardından ayrı yazılan bağlaç.
- ya da: TDK’ye göre her zaman ayrı yazılır.
- Ahmet de: Bağlaç, sert ünsüzden sonra da te olmaz.
- çantada: Nerede? Çantada. Ek, bitişik.
- Masadaki: -de ve -ki ekleri kelimeye bitişik yazılır.
- 4’te: “Dört” sert ünsüzle bittiği için ek -te olur.
- da: “Ama” anlamında bağlaç; hiçbir zaman ta olmaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Ben de mi bende mi, hangisi doğru?
İkisi de doğru, ama farklı anlamlarda. “Ben de” bağlaçlı kullanımdır ve “ben dahi” demektir: Ben de sinemaya geliyorum. “Bende” ise ben zamirine bulunma hâli eki gelmiş biçimdir ve “benim yanımda, benim elimde” anlamı taşır: Kitabın bende kaldı. Karar veremiyorsanız de’yi silin; cümle bozulmuyorsa ayrı yazın.
Bağlaç olan de/da neden te/ta olmaz?
Ünsüz uyumu yalnızca eklere uygulanır: sert ünsüzle biten kelime, sert ünsüzle başlayan ek alır (kitap-ta). Bağlaç de/da ise ek değil, ayrı bir kelimedir. Önceki kelimenin son ünsüzünden etkilenmez, yalnızca son ünlüye göre de ya da da olur. Bu nedenle TDK “gidip te” yazımını yanlış kabul eder; doğru biçim “gidip de” olur.
Ya da ayrı mı yazılır, bitişik mi?
Ya da her zaman ayrı yazılır; TDK bu kalıbı bağlaç olan de/da kuralının altında ayrıca uyarı olarak verir. “Yada” biçimi yanlıştır ve TDK Güncel Türkçe Sözlük’te böyle bir madde bulunmaz. Seçenek bildiren bu bağlacın yerine anlam değişmeden “veya” koyabilirsiniz: Akşam ya da sabah ararım, akşam veya sabah ararım.
Özel isimden sonra gelen de/da kesme işaretiyle mi yazılır?
Göreve bağlıdır. Bulunma hâli eki özel isme geldiyse kesmeyle ayrılır: Ankara’da, Zeynep’te. Bağlaç olan de/da ise hiçbir zaman kesme almaz: Ankara da güzel bir şehir, Zeynep de geldi. Kesme işareti yalnızca ekleri ayırdığı için bağlaçla kullanılmaz. Kurum adlarına gelen eklerde de kesme konmaz: Türk Dil Kurumunda.
Evdeki mi evde ki mi yazılır?
Evdeki bitişik yazılır. Bu kelimede bulunma hâli eki -de ile aitlik bildiren -ki eki art arda gelir ve ikisi de kelimeye bitişir: evdeki, okuldaki, masadaki. Ayrı yazılması gereken, iki yargıyı bağlayan bağlaç olan ki’dir: Biliyorum ki gelecek. -ki eki büyük ünlü uyumuna da uymaz; bu yüzden yoldakı değil yoldaki yazılır.
De da yazımında hata yapmamak için nereden başlamalı?
Son yazdığınız birkaç mesajı ya da ödevi açın ve içindeki her de/da’ya çıkarma testini uygulayın. Takıldığınız cümlede soru ve te/ta testine geçin, “ya da” ile kesme işaretini ayrıca kontrol edin. Sınava hazırlanıyorsanız yazım kurallarının hangi konularla birlikte sorulduğunu YKS’de en çok çıkan dil konuları yazımızda görebilirsiniz.
